1. Kanada ile Danimarka Arasında Sınır Sorunu: Hans Adası

Arktik Bölge’de maden yataklarının bulunması, devletler arasında stratejik çıkarların oluşmasına neden olmaktadır.[1]  Bu çıkar ilişkileri, özellikle beş kutup gücü (ABD, Kanada, Danimarka, Rusya ve Norveç)  arasındaki rekabeti,  siyasi restleşmelerle başlayıp diplomatik krizlere varan durumlara evrimleştirmektedir.  Bu restleşmelerin Arktik Bölge için en önemlilerinden biri;   Danimarka ile Kanada arasında yaşanmakta olan Hans Adası  krizidir.

Hans Adası  krizinin ele alınacağı bu kısımda,  adanın tarihsel olarak incelenmesi yapılacaktır. Danimarka ile Kanada arasında,  canlı yaşamının olmadığı bir  ada için,  sorunun nasıl oluştuğu,   iki devlet arasında kriz ortamına doğru nasıl gelindiği,  konunun günümüzdeki durumunun Arktik Bölgeye etkilerinin incelenmesiyle konuya derinlik kazandırılacaktır.

Danimarka ile Kanada arasında bir sınır sorunu olarak gözükmesine rağmen,  konu uluslararası camiada da tartışılmaktadır. Konunun evrenselliği nedeniyle,  krizin dünyadaki emsallerini değerlendirmek yerinde olacaktır.  Çalışmada;  Türkiye ile Yunanistan’ı,   özellikle 1990’lı yıllarda,  savaş çıkaracak konuma getiren Kardak Adası’nın durumu ile Hans Adası arasındaki benzerlik ve farklılıkların belirlenmesi,  Hans Adası’nın sahipliği konusunda Kanada ve Danimarka’ya ışık tutacaktır.

1.1.         Hans Adası’nın Tarihsel Olarak İncelenmesi

Hans Adası’nın tarihsel açıdan incelenmesinden önce,  adanın özellikleriyle ilgili kısa bilgiler vermek, konunun anlaşılması açısından önemlidir.  Hans Adası, 1.3 kilometre kare büyüklüğünde, ıssız ve çorak bir toprak parçasıdır.[2]   Ada, Arktik Bölge’de,  Ellesmere Adası ile Grönland Adası arasında bulunur.  Arktik Bölge içinde stratejik öneme sahip olan Hans Adası,  Baffin Körfezi ile Lincoln Denizi’ni birbirine bağlayan Kennedy Kanalı’nın üzerinde bulunan üç adadan birisidir. (Diğer adalar,Franklin ve Clozier Adası)[3]

Adanın tarihsel olarak incelenmesinde ilk bilinmesi gereken,  adanın isminin nereden geldiği konusudur.   Grönlandlı avcı ve rehber olan Hans Hendrik Suersaq,  adaya ismi verilen kişidir.[4]  Adanın isim hikayesi,  Arktik Bölge’ye yapılan keşiflerle bağlantılıdır.  1840’lardan itibaren İngiliz ve Amerikalı gezgin ve araştırmacılar,   Kuzey Kutbu’na ulaşmak için zor olan Kuzeybatı yolu dışında başka bir yol bulmak istiyorlardı.[5]   Bu amaçlarına ulaşmak için Hans Adası’nın bulunduğu  Kennedy Kanalı çevresinde çalışmalarını yoğunlaştırmışlardı.  Ancak Arktik Bölge’nin bu bölümünü bilmediklerinden,  araştırmalarından bir sonuç alamadılar.

1850’li yılların başında,   bu sorunu çözmek için kaşifler,  Grönlandlılarla temasa geçtiler.Kuzey Kutbu’na ulaşmak için,   bir yelkenli bulmak isteyen Amerikalı kaşif Charles Francis Hall, Gröndlandlı avcı ve rehber  Hans Hendrik’ten bir yelkenli kiralar ve ondan kendisine rehberlik etmesini  ister.[6]

Francis Hall,  Arktik sefer üzerine beraber çalışmalar yaptığı Elisha Kent Kane ve   George Nares ile birlikte Kuzey Kutbu’na ulaşmak için yola çıkmışlardır.  Hall,  Elisha Kane’nin çizdiği Arktik Bölge haritasında isimsiz Ellesmere Adası ile Grönland Sahili arasında bir ada fark etmiştir.[7]   Bu  bölgeye yaptıkları keşif sırasında rehber Hans Hendrik,   bu adayı görür ve adaya bu sayede adı verilmiştir.   Ada,  1874 yılında harita üzerinde isim verilerek kullanılmıştır.[8]   Adanın keşfedilme hikayesini Charles Henry Davis,  1876 yılında yazdığı  ‘’Kutup Seferi‘’  isimli kitabında anlatmıştır.[9]

Hans Adası,  1850’li yıllarda kaşifler tarafından keşfedilmeden önce,  Arktik Bölge’nin yerli halkı İnuitler tarafından bilinmekteydi.   İnuitler,  adayı Kennedy Kanalı’ndaki buz kütlelerinin hareketlerini izlemek ve avlanmak için 1300’lü yıllardan itibaren  kullanmışlardır.[10]   Ancak adaya çok fazla ilgi göstermemişlerdir.  İnuitler için ada bir gözlem noktası olmuştur.  19.yüzyıla kadar Hans Adası’nın bulunduğu bölgeye Avrupalılar gelememişlerdir.

Adanın  Kanada ile Danimarka arasında sınır veya toprak parçası sorunu haline gelmesine sebep olan gelişmeler,  1920-1923 yılları arasında başlamıştır.  Bu dönemde,  Danimarka tam anlamıyla Hans Adası’nı belirtmese de Kuzey Grönland adalarının ve çevresini (Hans Adası da dahil ) ülkesindeki fiyortlarla eşleştirmiştir.[11]   Hans Adası’nın Grönland kıyılarının devamı olduğunu iddia etmeye başlamıştır.  Danimarka bu iddiasını Uluslararası Daimi Adalet Divanı’na taşımıştır.  Divan, 5 Nisan 1933 tarihinde verdiği kararda;  Grönland’ın Danimarka’ya yasal olarak bağlı olduğununa karar vermiştir ama Hans Adası’nın durumu ile ilgili bir karar vermemiştir.[12]   Buna rağmen,  Danimarka Grönland Adası’na benzediği ve devamı olduğu iddiasıyla Hans Adası’nın kendisine ait olduğununu ifade etmeye devam etmiştir.

Arktik Bölge ile ilgili sismik araştırmalar ve buz akışı,  haritalama ve jeolojik anketler gibi çalışmalar  1960’lı yıllarda hızla artmıştır.  Özellikle araştırmaların önemli bölümü, Hans Adası’nı da içine alan Nares Boğazı bölgesinde yoğunlaşmıştır.[13]   Kanada ve Danimarka,  Hans  Adası çevresinde yaptıkları çalışmalarda Hans Adası’nın coğrafi koordinatlarının belirlenmesi için müzakerelerde bulunmuşlardır.  Müzakereler sırasında Hans Adası’nın kime ait olduğu konusunda yaşanan tartışmalar,   iki devlet arasındaki karasuları sorununa yol açmıştır.   1982 yılında imzalanan Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne (BMDHS) göre;   kıta sahanlığı olan devlet,   200 deniz mili genişliğindeki alanda Münhasır Ekonomik Bölge’ye(MEB) sahiptir.[14]   Kanada, bu sözleşmeye dayanarak  Hans Adası’nın kendi münhasır ekonomik bölgesi içinde olduğunu iddia etmektedir.

İki devlet,   karasuları konusunda yaşadıkları bu kıta sahalığı  sorununu  çözmek için 17 Aralık 1973 tarihinde tam adı ‘’Danimarka Krallığı Hükümeti ve Kanada Hükümeti arasında Kıta Sahanlığı Sınırlamalarına İlişkin Antlaşma‘’ olan bir deniz sınırları  antlaşması imzalamışlardır.[15]  Antlaşmayla;  Grönland’ın kesin olarak Danimarka’ya ait olduğu teyit edilmiştir.   Ayrıca,  antlaşmayla Kanada ve Grönland arasındaki 3000 km’lik  karasuları belirlenmiştir.[16]   Ancak,  antlaşmada Hans Adası’yla ilgili bir hüküm bulunmamaktadır.

1973 yılında imzalanan antlaşmanın etkisiyle iki ülke arasında normalleşen ilişkiler, 1980’li yıllarda yaşanan gelişmelerle birlikte, askeri ve siyasi restleşmelere dönüşmüştür.  Bu gelişmelere örnek olarak;  Kanadalı petrol şirketi  ‘’Dome Petroleum’’, Hans Adası’nda araştırma yapabilmek için Kanada hükümetinden izin aldı.  Şirket, buz dağlarının ve buz tabakalarının Hans Adası’nın kuzey kıyılarına çarpmasını ve bu çarpmaların adaya etkilerini incelemek amacıyla bu izni almıştır.[17]   Böylece, araştırmalar sonucunda ortaya çıkacak veriler ışığında açık deniz platformu kurma ve sondaj yapma faaliyetlerinin yapılma olasılığının değerlendirilmesidir.  Ancak, Kanadalı şirketin bu düşüncesine Danimarka hükümeti karşı çıkmış,  yapılacak araştırmalarının 1973 antlaşmasının ihlali olarak görüleceğini belirterek  Kanada hükümetini suçlamıştır.   Kanada hükümeti ise bu suçlamayı reddetmiş ve şirketin hükümetleriyle bir alakasının olmadığını söylemiştir.[18]

Kanada ile Danimarka arasında 1980’li yılların başında,  yukarıda belirtilen olaydan  günümüze kadar,  iki devletin en üst kademelerine kadar uzanan bir dizi ‘’ diplomatik ve stratejik savaş ‘’, iki kısımda anlatılacaktır.   Bu kısımda;  2000’li yıllara kadar giden  yaşanan gelişmeler,  diğer kısım olan ‘’ sorunun günümüzdeki durumu ‘’ başlığı altında ise 2000 sonrası gelişmeler incelenecektir.

‘’Dome Petroleum’’ krizinden sonra,   iki ülke arasındaki ilişkiler uluslararası camianın daha dikkatle  takip ettiği bir döneme girmiştir.  1983 yılında Kanadalı bir heyet, adada görev yapan araştırma şirketini ziyaret etmiştir.[19]  Danimarka ise bu ziyaret  sırasında savaş uçaklarını ada üzerinde uçarak Kanada’ya  ‘’gözdağı‘’ vermiştir.  Ayrıca bu olaydan bir yıl sonra dönemin Danimarka Grönland Bakanı Tom Hoyem,   helikopterle Hans Adası’na gelmiş  ve adaya Danimarka bayrağı dikmiştir.[20]   Adaya bayrakla bıraktığı notta ise ‘’Danimarka Adası’na hoşgeldiniz’’  yazmaktaydı.[21]   Kanada,  bu durum nedeniyle Danimarka’yı protesto etmişlerdir.  Bu olay,  Danimarka ile Kanada arasında bir ritüelin başlangıcı olmuştur.  Danimarka;  1988, 1995, 2002, 2003, 2004 yılları adaya Danimarka bayrağı dikmek veya var olan bayrağı  değiştirmek için adaya çıkmışlardır.[22]   Her çıkışlarından sonra da Kanada tarafından protesto edilmişlerdir.  Kanada ise adada araştırma yapan jeologların veya küçük askeri birlikler tarafında adaya dikilen Kanada bayrağıyla yetinmişlerdir ancak Danimarka’nın yarattığı etkiyi yaratamamışlardır. 2000’li yıllara kadar bayrak dikme olaylarının gibi kriz ortamlarının dışında diplomatik müzakere yolları da denenmiştir.  Bu müzakereler  sonucunda iki devlet arasında,  Hans Adası ve çevresindeki deniz kaynaklarının korunması ve kirliliğin önlenmesi amacıyla işbirliği yapılmasını sağlayacak bir antlaşma imzalanmıştır. (1983)   Bu antllaşma;  iki ülke arasındaki mutabakat sonucunda 1991 yılında uzatılmıştır.[23]

Hans Adası’nın iki ülkenin 2000’li yıllardaki ilişkilerine etkisi,  aşağıdaki kısımda incelenecektir.

1.2.         Hans Adası’nın Günümüzdeki Durumu

2000’li yıllara gelindiğinde;   önceki kısımda ifade edildiği gibi,  Kanada ve Danimarka arasında Hans Adası’na bayrak dikme bir ‘’ritüel’’ haline gelmiştir.  Bu dönemde her iki ülke de savaş gemileri yoluyla adaya bayrak dikmişler,  adanın kendilerine ait oldukları mesajını,  diğer ülkeye vermeye çalışmışlardır.   Danimarka’ya ait bir fırkateynin,   Ağustos 2003’te Hans Adası’na bayrak dikmesi,  Kanada’yı telaşlandırmıştır.[24]   Bu soruna çözüm bulmak,  Hans Adası’nın aitliği sorununda prestij  kaybetmemek için Kanada  yeni buz kırıcılar satın almaya başlamıştır.

Bu projeler ışığında Arktik Bölge’de daha aktif bir politika izlemek isteyen Kanada’da,  2006 yılında Muhafazar Parti’nin iktidara gelmesiyle birlikte bu politika uygulamaya konmaya başlamıştır.  Kanada, Danimarka’nın 2003’teki hamlesine karşı cevabını  2005 yılında askerlerini Hans Adası’na çıkarıp Kanada bayrağı diktirerek ve dönemin Kanada Savunma Bakanı Bill Graham’ın Kanada’nın Arktik karakollarını ziyareti sırasında Hans Adası’nı ziyaret etmesiyle vermiştir.[25]  Bu durum üzerine Danimarka, Kanada’ya protesto mektubu göndermiştir.  Ayrıca Danimarka’nın Kanada Büyükelçisi Poul Kristensen,  Hans Adası’nın Danimarka Krallığı’na ait olduğunu belirten bir makale yazmıştır ve bu makale Kanada’da yayınlanan günlük gazete Ottowa Citizen’de yayınlanır. (25 Temmuz 2005)[26]  Bu gelişme nedeniyle oluşan gergin havayı düzeltmek için dönemin Danimarka başbakanı Anders Fogh Rasmussen,  Hans Adası konusunda Kanada ile müzakerelerde bulunmayı kabul ettiğini açıklamıştır.  Yapılan müzarekeler sonucunda şu görüşler açıklanmıştır:

  • Hans Adası’nın egemenliği konusunda görüş ayrılığımız var.
  • Bu görüş ayrılığı, hiçbir şekilde 1973 ‘’ Deniz Sınırları Antlaşması’’ nı etkilemiyor.
  • Taraflar, her zaman barışçıl çözümü tercih edeceklerdir. (20 Ağustos 2005)[27]

Yapılan bu ortak açıklamanın ardından,  iki ülke dışişleri bakanları,  19 Eylül 2005 tarihinde New York’ta yapılan  BM Genel Kurul toplantısında Hans Adası’nın egemenliği konusunda görüşmüşlerdir.  Bu görüşme ve daha sonra iki ülke yetkililleri arasında yapılan müzakerelerde, iki ülke de Hans Adası’nda kendi egemenliklerinin olduğunu ifade etmişlerdir.[28]

Adanın geleceğiyle ilgili bir öneri,  adada araştrıma yapan iki ülkenin jeologları tarafından Nisan 2012’de gelmiştir.  Öneriye göre;   Hans Adası’nın egemenliği konusunda aralarında  yıllardır yaşadıkları krizlere çözüm bulmak amacıyla Kanada ve Danimarka adayı ikiye bölmeye karar vermişlerdir. (11 Nisan 2012) [29]   Bu öneri,   iki ülke tarafından değerlendirilmiş ve adayı bölmeden önce,  1973 yılında imzaladıkları antlaşmanın belirlediği 3.000 km’lik karasuları sınırını kesin çizgilerle belirlemektir.  28 Kasım 2012 tarihinde imzalanan karasuları antlaşmasıyla iki ülke, Hans Adası’nı dahil etmeden sorunu çözüme kavuşturmuştur.[30]  Uzmanlar, antlaşmanın Hans Adası’nın egemenliği sorununa katkısının olacağını belirtmişlerdir.  Hans Adası’nın egemenliği sorunu iki ülke arasında müzakere edilmeye devam etmektedir.

1.3.         Hans Adası’nın Bizdeki Karşılığı:  Kardak Kayalıkları

Kanada ile Danimarka arasında yaşanan sınır sorununun bir benzerini,  Türkiye ile Yunanistan 1990’lı yılların ortalarında yaşamışlardır.  Türkiye ile Yunanistan arasında yaşanan Kıbrıs Sorunu ve uçuş hattı (FIR Hattı)  sorunlarına,  Kardak Kayalıkları sorunuyla bir yenisi eklenmiştir.  Sorunun başlangıcı,  iki ülkenin yaşadığı diğer krizlerin aksine diplomatik olarak çıkmamıştır.  25 Aralık 1995 tarihinde ‘’Figen Akad’’ isimli Türk bandralı bir yük gemisi, Kardak kayalıkları açıklarında karaya oturunca,  geminin kaptanı Türk ve Yunan sahil güvenliğinden yardım istemiştir.  Yardıma ilk cevap veren,  Yunan sahil güvenliği,  devriye botlarıyla kurtarma çalışmalarına başlamıştır. Türkiye ise Yunan devriye botlarının Türk karasularına girdiği gerekçesiyle Yunanistan’a nota göndermiştir.  Atina ise kayalıkların kendi karasularında olduğunu belirtip, gemiyi kurtarma yetkisinin kendisinde olduğunu belirtmiştir.[31]

Bu olayın iki ülkeyi savaşın eşiğine getirmesi ise  26 Ocak 1996 tarihinde Kalimnos Adası Belediye Başkanı’nın yanına adanın papazını,  ailesini ve basından bir grubu alarak Kardak Kayalıkları’na çıkıp,  Yunanistan bayrağı dikmesidir.  Ertesi gün ise Hürriyet gazetesinin iki muhabiri kayalıklara giderek,  orada bulunan Yunan bayrağını indirmiş,  yerine Türk bayrağı dikmiştir. İki ülkenin halkları arasında başlayan sorunun krize dönüşmesi ise, 29 Ocak tarihinde Yunan deniz komandolarının kayalıklara çıkıp tekrar Yunan bayrağı dikmesi olmuştur.  Türkiye,  bu olaya çok sert tepki göstermiş,  Yunan bayrağının ve askerlerinin kayalıklardan çekilmezse,  iki ülke arasında savaş olacağının sinyallerini vermiştir.[32]  Bu uyarılara rağmen,  Yunanistan’ın değişmeyen tutumu nedeniyle,  Türkiye SAT (Su Altı Timi) komandolarını kayalıklara göndermiş,  31 Ocak 1996 tarihinde yapılan operasyonla SAT komandoları,   Kardak Kayalıklarının batıdaki olan kayalıklarına çıkmışlardır.

Türkiye ile Yunanistan arasında yaşanan bu kriz,   ABD’nin arabulucuğunda çözülmüş,   iki ülke askerleri kayalıklardan geri çekilerek olası bir savaş eşiğinden dönmüşlerdir.  Kardak Kayalıkları’nın tarihinin bu kısımdan sonra,   Kardak Kayalıkları’nın Hans Adası’yla benzerlikleri ve farklılıkları uluslararası hukuk bağlamında diğer kısımda incelenecektir.

 1.3.1.         İki Krizin Benzerlik ve Farklılıkları

Kardak Kayalıkları ve Hans Adası,  dünya haritasında birbirlerinden çok uzakta da olsalar, ülkeleri diplomatik krizden savaş olasılığına kadar giden bir sürece sokmuşlardır.  Kardak Kayalıkları ve Hans Adası’nın benzerliklerinden bahsetmek gerekirse,  bu iki coğrafi  şekil de yüzölçümlerinin küçük olmasıdır.  Bu nedenle Kanada ile Danimarka ve Türkiye ile Yunanistan arasında krizlere yol açmaları şaşırtıcıdır.  Kardak Kayalıkları 0,4 kilometrekare,  Hans Adası ise 1,3 kilometre karedir.[33]   Bu iki coğrafi şekil de ülkeler arasında egemenlik sorunlarına yol açmış, sorunu krize dönüştüren süreç, ülkelerin karasuları ihlallerine yol açmıştır.

Kardak Kayalıkları ve Hans Adası’nın farklılıklarına bakarsak, iki coğrafi şeklin isimlendirilmesindeki farklılıktır. Hans Adası, literatürde ‘’ada’’ olarak geçmektedir. Literatürde,  ‘’ada’’,  okyanuslar, denizler veya göllerle çevrilmiş küçük kara parçası’’ olarak geçmektedir. Hans Adası, literatürdeki bu tanıma uymaktadır.  Kardak Kayalıkları ise,  önceleri ada olarak adlandırılmıştır. Ancak, yapılan antlaşmalarda ada olarak kabul edilmemesi, siyasetçilerin yaptıkları açıklamalarda ‘’kayalık’’ kelimesini kullanmaları ve Kardak Kayalıkları’na bakıldığında üç tane kaya parçasının görünmesiyle, önceleri yapılan hatadan dönülmüş ve Kardak,  kayalık olarak adlandırılmıştır.  Ayrıca,  bu iki şekil arasında iki ve çok taraflı antlaşmalarda anılma durumları farklılığı bulunmaktadır. Hans Adası, ne aralarında sorun olan Kanada ile Danimarka arasında yapılan antlaşmalarda belirtilmiştir,  ne de BMDHS’de belirtilmiştir.  Buna rağmen Kardak Kayalıkları,  Türkiye ile Yunanistan’ın imzaladığı ve onayladığı  1923 Lausanne Barış Antlaşması,  Yunanistan’ın imzaladığı ve onayladığı 1947 Paris Barış Antlaşması’nda ‘’adacık ve kayalıklar’’ adı altında belirtilmiştir.[34]

Kardak Kayalıkları ve Hans Adası’nın benzerlik ve farklılıklarının açıklanmaya çalışıldığı bu kısım sonucunda, Kardak krizi iki ülke arasında aidiyetleri belirlenmeyen ‘’gri adalar’’ olarak kalmıştır,  Türk ve Yunan tarafları tezlerini sürdürmeye devam etmektedirler.   Hans Adası’nın egemenlik sorununun çözümünün ise 2013 yılında Kanada ile Danimarka arasında imzalanan 3000 km’lik karasuları sınırı antlaşmasından sonra, çözüme daha yakın olduğu belirtilmektedir.[35]

[1] Vardaryıldız, Sinem, (2012), Küresel Isınma Yeni Jeopolitik Savaşların Habercisi, Usak Analist, Sayı :16, s. 42

[2] Hans Island, (b.t.), http://enerjler.weebly.com/hans-island.html, 1 Kasım 2014

[3] Karan. Ceyda,  (26 Temmuz 2007),  Kanada ile Danimarka’nın Kardak Krizi, http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=123254&tarih=26/07/2004,  31 Ekim 2014

[4] Christopher Stevenson,  Hans Off!: The Struggle for Hans Island and the Potential Ramifications for

International Border Disupute Resolution , 30 B.C. Int’l & Comp. L. Rev. 263 Vol:30,  2007,  s. 265  (Çev. Emre Erdemir)

[5] The Hans of Time, (b.t.), www.canadiangeographic.ca/hansIsland/time.asp, 1 Kasım 2014

[6] The Hans of Time, (b.t.), www.canadiangeographic.ca/hansIsland/time.asp, 1 Kasım 2014

[7] N,N,  (27 Ocak 2011),  Canada and Denmark in Hans Island negotiations,  http://www.menas.co.uk/arctic_focus/news/article/1408/canada-and-denmark-in-hans-island-negotiations/, 27 Kasım 2014,  (Çev. Emre Erdemir)

[8] Bronskill, John, (26 Temmuz 2007),  Map casts doubt over Hans Island, http://www.thestar.com/news/2007/07/26/map_casts_doubt_over_hans_island.html, 27 Kasım 2014,  (Çev. Emre Erdemir)

[9] Hans Island, (b.t.), http://enerjler.weebly.com/hans-island.html, 1 Kasım 2014

[10] The Hans of Time, a.g.e. s. 1

[11] Karan.Ceyda, (26 Temmuz 2007), Kanada ile Danimarka’nın Kardak Krizi, http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=123254&tarih=26/07/2004,  31 Ekim 2014

 

[12] Şenol,Mahmut, (4 Ağustos 2012),  Galiba Kardeş Payı Yapacaklar, http://www.acikgazete.com/yazarlar/mahmut-senol/2012/08/04/galiba-kardes-payi-yapacaklar.htm?print,  30 Ekim 2014

[13] Sadler, Christopher,  (November 2005),  Staking a Claim: Hans Island and Canada’s Arctic Sovereignty, http://opencanada.org/wp-content/uploads/2011/05/SD-131-Sadler1.pdf, 27 Kasım 2014,  (Çev. Emre Erdemir)

[14] Vardaryıldız, Sinem,  (2012),  Küresel Isınma Yeni Jeopolitik Savaşların Habercisi,  Usak Analist, Sayı :16, s. 42

[15] Hans Island, (b.t.), http://enerjler.weebly.com/hans-island.html, 1 Kasım 2014

[16] N.N,  (2 Nisan 2013),  Kanada ile Danimarka arasında sınr antlaşması imzalandı, http://haberler.dk/haber/siyaset/danimarka-kanada-sinir-anlasmasi-imzalandi,  29 Ekim 2014,

[17] Tansel, Burak, (2010),  Buzdağının görünmeyen yüzü:Kutuplarda ekonomik işbirliği öncesi çatışan enerji politikaları,  http://www.dispolitika.org.tr/dosyalar/btansel_220210.html,  1 Kasım 2014

[18] The Hans of Time, (b.t.), www.canadiangeographic.ca/hansIsland/time.asp, 1 Kasım 2014

[19] N.N, (19 Eylül 2005),   Canada, Denmark agree to resolve dispute over Arctic Island, http://www.cbc.ca/news/world/canada-denmark-agree-to-resolve-dispute-over-arctic-island-1.551223, 26 Kasım 2014 ,  (Çev. Emre Erdemir)

[20] Şenol, Mahmut, (4 Ağustos 2012),  Galiba Kardeş Payı Yapacaklar,  http://www.acikgazete.com/yazarlar/mahmut-senol/2012/08/04/galiba-kardes-payi-yapacaklar.htm?print,  30 Ekim 2014

[21] N.N, (26 Temmuz 2007),  Satellite imagery moves Hans Island boundary: report, http://www.cbc.ca/news/technology/satellite-imagery-moves-hans-island-boundary-report-1.684285, 26 Kasım 2014,   (Çev. Emre Erdemir)

[22] N.N, (25 Temmuz 20005),  Canada island visit angers Danes, http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4715245.stm, 26 Kasım 2014,  (Çev. Emre Erdemir)

[23] The Hans of Time, (b.t.), www.canadiangeographic.ca/hansIsland/time.asp, 1 Kasım 2014

[24] Cindemir, Kasım,  (25 Temmuz 2007),  Bu da Danimarka ile Kanada arasında Kardak krizi,  http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=337305, 1 Kasım 2014

[25] N.N, (28 Temmuz 2005), Island squabble goes Google, http://web.archive.org/web/20050731024234/http://edition.cnn.com/2005/WORLD/americas/07/28/canada.denmark.reut/, 27 Kasım 2014,   (Çev. Emre Erdemir)

[26] Hans Island, (b.t.), http://enerjler.weebly.com/hans-island.html, 1 Kasım 2014

 

[27] Mackrael, Kim,  (29 Kasım 2012),  Canada, Denmark closer to settling border dispute, http://www.theglobeandmail.com/news/national/canada-denmark-closer-to-settling-border-dispute/article5831571/?page=all,  27 Kasım 2014,   (Çev. Emre Erdemir)

[28] Karan,   Ceyda,  (26 Temmuz 2007),   Kanada ile Danimarka’nın Kardak Krizi, http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=123254&tarih=26/07/2004,  31 Ekim 2014

[29] N.N, (b.t),  http://www.freehansisland.com/, 1 Kasım 2014

[30] N.N., (2 Nisan 2013),  Kanada ile Danimarka arasında sınr antlaşması imzalandı, http://haberler.dk/haber/siyaset/danimarka-kanada-sinir-anlasmasi-imzalandi, 29 Ekim 2014

[31] Fırat, Melek,  ‘’1990-2001 Kürselleşme Ekesninde Türkiye’’,  Baskın Oran (ed.),  Türk Dış Politikası,  Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar,  cilt II, 6.Baskı,  İstanbul,  İletişim Yayınları,  2002,   s.464

[32] Fırat,  Melek,  a.g.e.,  s. 465-466

[33] Fırat,  Melek, a.g.e,  s. 467

[34] Fırat,  Melek, a.g.e.,  s.467

[35] Kayhan, Bertuğ,  (22 Mayıs 2014),  Kardak Kayalıkları Krizi, http://akademikperspektif.com/2014/05/22/kardak-kayaliklari-krizi/, Erişim Tarihi: 9 Kasım 2014

 

Emre ERDEMİR

Akdeniz Üniversitesi/Uluslararası İlişkiler

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.